ນັກຄົ້ນຄວ້າ: ຈັນທະວອນ ພົມພັກດີ
ຈັນທະວອນ ພົມພັກດີ ແມ່ນນັກຄົ້ນຄວ້າລະດັບປະລິນຍາໂທ (PhD) ທີ່ ສູນເພື່ອການພັດທະນາແລະສິ່ງແວດລ້ອມ (CDE), ມະຫາວິທະຍາໄລເບີນ, ໃນສາຍວິທະຍາສາດພື້ນຖານ ແລະ ການພັດທະນາຢ່າງຍືນຍົງ. ຜ່ານການຮ່ວມງານກັບໂຄງການ ຊີວິດຈາກດິນ ໃນປະເທດລາວ (LFL), ໂດຍສະໜັບສະໜູນການຄຸ້ມຄອງທີ່ດິນ ແບບຍືນຍົງ ໂດຍການສ້າງຫຼັກຖານທາງດ້ານວິທະຍາສາດ ທີ່ສາມາດການຕັດສິນໃຈໃນຄວາມເປັນຈິງ. ຫົວໃຈສໍາຄັນຂອງການຄົ້ນຄວ້າຂອງຈັນທະວອນ ຄືຄຳຖາມສຳຄັນທີ່ວ່າ: ເຮົາຈະປະເມີນຄຸນຄ່າຂອງສິ່ງທີ່ທໍາມະຊາດໃຫ້ໄດ້ແນວໃດ? ແລະ ອັນໃດແດ່ທີ່ຖືກເບິ່ງຂ້າມໄປເມື່ອຄຸນຄ່າຖືກກຳນົດແບບແຄບ? ຈັນທະວອນເນັ້ນການປະເມີນຄຸນຄ່າບໍລິການທາງດ້ານນິເວດວິທະຍາ, ໂດຍແບ່ງອອກເປັນກຸ່ມທີ່ຊັດເຈນເຊັ່ນ: ຄຸນຄ່າໃນການນໍາໃຊ້ (utilitarian values): ເຊັ່ນ: ອາຫານ, ລາຍໄດ້, ອາຊີບ. ຄຸນຄ່າທາງວັດທະນະທຳ (cultural values) ລວມທັງເຖິງລັກສະນະ, ການປະຕິບັດທາງຈິດວິທະຍາ ແລະ ຄວາມສຳພັນຂອງຊຸມຊົນຕໍ່ພື້ນທີ່ເຊັ່ນ: ປ່າສັກສິດ ແລະ ຄຸນຄ່າພາຍໃນທີ່ແທ້ຈິງ (intrinsic values): ຄຸນຄ່າຂອງລະບົບນິເວດທີ່ນອກເໜືອໄປຈາກການໃຊ້ປະໂຫຍດຂອງມະນຸດ. ແນວທາງນີ້ຊ່ວຍເຮັດໃຫ້ສາມາດສະແດງຜົນປະໂຫຍດທີ່ມັກຖືກເບີ່ງຂ້າມໃນການປະເມີນເສດຖະກິດດັ້ງເດີມ, ໂດຍຊ່ວຍປົກປ້ອງປ່າໄມ້ ແລະ ຊັບພະຍາກອນທາງທໍາມະຊາດອື່ນໆ ມາຢ່າງຍາວນານ. ຜົນງານຂອງຈັນທະວອນມີຄວາມສໍາຄັນຢ່າງຍິ່ງຕໍ່ກັບປະເທດລາວ ເນື່ອງຈາກວ່າການເຕີບໂຕທາງດ້ານເສດຖະກິດຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະ ການຫຼຸດພົ້ນອອກຈາກຄວາມທຸກຍາກນັ້ນມາພ້ອມກັບຄວາມກົດດັນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນຕໍ່ທີ່ດິນ […]
ປອ. ສົມພູທອນ ພິມມະຈັກ ນັກຄົ້ນຄວ້າສັດເລືອຄານ, ສັດເຄິ່ງບົກ-ເຄິ່ງນໍ້າຄົນທຳອິດຂອງລາວ
ປອ. ສົມພູທອນ ເປັນນັກວິໄຈທາງດ້ານຄວາມຫຼາກຫຼາຍ, ການອະນຸລັກສັດເຄິ່ງບົກເຄິ່ງນໍ້າ ແລະ ສັດເລືອຄານໃນລາວ, ຕັ້ງແຕ່ຍັງນ້ອຍ ລາວມີຄວາມສົນໃຈດ້ານການກະສິກຳ, ເຮັດໃຫ້ລາວເລືອກສຶກສາດ້ານກະສິກຳຢູ່ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດລາວ (NUoL). ແຕ່ພາຍຫຼັງລາວໄດ້ຄົ້ນພົບວ່າ ຕົນເອງມີຄວາມສົນໃຈຕໍ່ສັດຫຼາຍກວ່າພືດ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນປີ 2002 ລາວຈຶ່ງຈົບການສຶກສາດ້ານວິທະຍາສາດສັດ ໂດຍມີຄວາມຊຳນານສະເພາະດ້ານສັດ. ໃນປີ 2006 ໃນຂະນະທີ່ລາວເຮັດວຽກຢູ່ສູນຄົ້ນຄວ້າຊັບພະຍາກອນນ້ຳ (Living Aquatic Resource Research Center – LARReC) ພາຍໃຕ້ກົົົົົມລ້ຽງສັດ ແລະ ການປະມົງ ຂຶ້ນກັບກະຊວງກະສິກຳ ແລະ ປ່າໄມ້, ລາວໄດ້ຮັບໂອກາດຂຽນວິທະຍານິພົນປະລິນຍາໂທດ້ານຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງຊີວະນາໆພັນ ໂດຍມຸ່ງເນັ້ນໃສ່ “ປາຕີນ” (Lao Warty Newt – Laotriton laoensis) ຊຶ່ງເປັນຊະນິດພັນທີ່ກຳລັງຖືກຄຸກຄາມ. ອາຈານເປັນນັກສຶກສາຄົນທຳອິດທີ່ອຸທິດວິທະຍານິພົນເພື່ອສຶກສາປະຫວັດຊີວິດຕາມທຳມະຊາດ, ການແຜ່ກະຈາຍ ແລະ ການອະນຸລັກຂອງຊະນິດພັນນີ້ ດ້ວຍຜົນງານວິໄຈຂອງລາວຕໍໍກັບປາຕີນ ຈຶ່ງກາຍເປັນສັດເຄິ່ງບົກເຄິ່ງນໍ້າຊະນິດທຳອິດທີ່ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງຢ່າງເປັນທາງການໂດຍລັດຖະບານລາວ (ຂໍ້ຕົກລົງ ວ່າດ້ວຍການຮັບຮອງເອົາບັນຊີ ສັດນໍ້າ ແລະ ສັດປ່າ ປະເພດຫວງຫ້າມ […]
